Leonora Carrington (terug) in Parijs
artikel door Karin Haanappel
Parijs is altijd een goed idee … woorden die toegeschreven worden aan Audrey Hepburn (1929-1993) maar ook met regelmaat door Ernest Hemingway (1899-1961) zijn uitgesproken want Parijs is een groot feest. En uitgerekend in de Franse hoofdstad is tot en met 19 juli 2026 in Musée du Luxembourg een schitterende overzichtstentoonstelling te zien met 126 werken van Leonora Carrington (1917-2011). Een uitstekende reden om een bezoek aan de Franse hoofdstad te brengen.
Mijn kennismaking met Carrington
Vlak na het verschijnen van mijn boek Herstory of Art in 2012 deed ik onderzoek voor een vervolgboek Herstory of Modern Art. Een van de onderwerpen waarin ik mij wilde verdiepen, waren vrouwelijke kunstenaars binnen het surrealisme. Ik ontdekte ontzettend veel vrouwen die vanaf de jaren twintig actief waren nagenoeg allemaal in de marges van de kunstgeschiedenis terecht zijn gekomen. Waarom? Omdat ze vrouw waren! Reden waarom ik na mijn afstuderen aan de Universiteit Utrecht in 1994 dit onderwerp over vrouwelijke kunstenaars door de eeuwen heen omarmd heb.
En zo ontdekte ik Leonora Carrington ergens tussen 2011 en 2013. Vanaf het eerste moment was ik enorm gefascineerd door haar persoonlijkheid en bovenal haar oeuvre. Een oeuvre dat zoveel meer is dan alleen haar kunstwerken. Want wist jij dat zij ook geschreven heeft? Dat haar literaire oeuvre niet alleen is gepubliceerd, maar een perfecte aanvulling vormt op haar kunstwerken? Leonora Carrington is een van de grootste vrouwelijke surrealisten, ondanks het feit dat ze zichzelf geen label wilde opplakken.
My paintings are a visual world.
Don’t try to intellectualize them.
It’s a Feeling and that’s All.
Leonora Carrington
Leonora Carrington (1917-2011) werd geboren in een welgestelde Engelse familie in het Engelse Lancashire. Haar vader was een rijke textielfabrikant, haar moeder was van Ierse afkomst. Beide hebben, ieder op een eigen manier, een behoorlijk stempel gedrukt op Leonora’s jeugd. Ze groeide op, met drie oudere broers die zich amper met haar bemoeide, op het familielandgoed Crookhey Hall waar de magische Keltische sprookjes die haar verteld werden (door haar moeder, grootmoeder en Ierse Nanny) tot leven leken te komen.
That kind of feeling you have in childhood
of things being mysterious …
Do you think anybody escapes their childhood?
I don’t think we do.
Leonora Carrington
In haar tienerjaren is Leonora begonnen met het schrijven van verhalen en het maken van tekeningen. Deze getuigen reeds van een grote belangstelling voor esoterie, magie en mystiek. Echter, de sociale klasse van haar familie voelde als zware last op haar schouders waardoor zij als ‘lastig en rebels’ werd ervaren. Na verschillende katholieke meisjesscholen werd ze naar Florence gestuurd, waar zij niet alleen de kunstwerken uit de Italiaanse renaissance ontdekte, maar mocht studeren aan Mrs. Penrose’s Academy of Art in Florence (Italië). Haar passie om kunstenaar te worden, was geboren.
Bij haar terugkeer naar Londen in 1935 moest Leonora Carrington haar entree als “debutante” maken in de hogere kringen, zij werd zelfs voorgesteld aan het hof van koning George V. ~ zie haar verhaal over De Debutante (klik hier) in de bundel Alle Verhalen (Nederlandse uitgave door Uitgeverij Orlando). Leonora kwam in opstand tegen de sociale codes van haar familie en het lot van een onderdanige echtgenote dat ze voor haar hadden uitgestippeld. Er was maar een ding dat ze wilde, een leven als kunstenaar.
In 1937 ontmoette Leornora Carrington de surrealistische kunstenaar Max Ernst (1891-1976) in Londen. Een jaar eerder had zij van haar moeder het net verschenen boek ‘Surrealism’ van Herbert Read gekregen, waarin ook Max Ernst genoemd werd. Ze werden verliefd en Carrington volgde Ernst naar Parijs. Niet veel later vestigden ze zich samen in de Provence, waar ze vele kunstwerken creëerden.
In mei 1940 bezette het Duitse leger Frankrijk en Max Ernst werd gearresteerd en gevangen gezet in een kamp. Hierop stortte Leonora Carrington psychisch in. Vrienden hielpen haar naar Spanje te vluchten, waar ze na tussenkomst van haar familie gedwongen werd opgenomen in een psychiatrische inrichting. In de novelle Beneden beschrijft Carrington niet alleen hoe ze ten prooi viel aan haar eigen angsten en waanbeelden, maar ook over de wrede behandeling door haar arts. Het verslag van deze beproeving is een duizelingwekkende reis door de hallucinerende logica van de waanzin, klik hier voor een leesfragment uit Beneden (Nederlandse uitgave door Uitgeverij Orlando).
Leonora Carrington wist uiteindelijk te ontkomen naar de Mexicaanse ambassade in Lissabon en vestigde zich eerst in New York en later in Mexico, waar ze haar carrière als kunstenaar en schrijver kon voortzetten. In Mexico trouwde Leonora Carrington in 1946 met de Hongaarse fotograaf Emerico Chiki Weisz, geboren als Imre Weisz Schwarz (1911-2007). Samen kregen ze twee zonen.
Leonora Carrington woonde de rest van haar leven in Mexico-stad, omringd door gelijkgestemde kunstenaars onder wie Remedios Varo. Zij schreef, schilderde en beeldhouwde. Tegenwoordig wordt zij gerekend tot een van de grootste surrealistische kunstenaars ter wereld. In de afgelopen jaren zijn er meerdere groeps- en solotentoonstellingen geweest en sinds 2018 heeft zij een eigen museum in San Luis Potosí (Mexico). De expositie in Musée du Luxembourg sluit aan op de herontdekking van Carrington in de 21e eeuw.
Ook haar literaire oeuvre wordt in een groot aantal landen herontdekt en opnieuw gepubliceerd. In Nederlandse vertaling zijn er drie boeken beschikbaar: de novelle Beneden, Alle Verhalen en de roman Een dove oude dame.
I didn’t have time to be anyone’s muse…
I was too busy rebelling against my family
and learning to be an artist.
Leonora Carrington
Hieronder volgt nog een Franstalige video waarin de curators de tentoonstelling in Musée du Luxembourg toelichten.
Wil je meer weten over Leonora Carrington? Dan kan ik je de online lezing aanraden die ik in augustus 2022 heb gegeven (ruim 3 uur). De roman die de aanleiding vormde voor deze lezing is out-of-print, maar wij hebben de laatste exemplaren van de uitgeverij kunnen opkopen zodat je die bij de lezing kunt bestellen.