Onvergetelijke Vrouwen uit de Lage Landen in MSK Gent

Een droom komt uit: Herstory of Dutch & Flemish Art in een expostie !

artikel door Karin Haanappel

In de zomer van 1993 stond ik voor het eerst oog in oog met het zelfportret van Judith Leyster dat tijdelijk in het Frans Hals Museum te zien was voor de tentoonstelling Judith Leyster: schilderes in een mannenwereld. Ik vond haar betoverend en raakte amper uitgekeken op haar schilderijen die geëxposeerd werden. Waarom was deze vrouw niet besproken in de colleges kunstgeschiedenis van de Hollandse 17e eeuw? Waarom ging het uitsluitend om mannen als Rembrandt van Rijn, Johannes Vermeer, Jan Steen, Frans Hals …etc. Niets mis met die mannen, maar deze Judith Leyster doet beslist niet onder voor hen!

In 1993 studeerde ik nog aan de Universiteit Utrecht en had in mei het onderwerp van mijn doctoraalscriptie ingediend, dat overigens heel wat voeten in de aarde had omdat ik op het leven & oeuvre van een vrouwelijke kunstenaar wilde afstuderen. Laat ik het mild zeggen, daar stond men destijds niet helemaal voor open. Enfin, de aanhouder wint en ik ben in 1994 afgestudeerd op het door mij gekozen onderwerp, Camille Claudel l’or qu’elle trouve …, in twee studies Kunstgeschiedenis & Algemene Letteren.

Die zomer, waarin ik het werk van Judith Leyster voor het eerst met eigen ogen zag, liet helaas weinig ruimte om me grondig in haar te verdiepen, ik had immers onderzoek te doen in Frankrijk en een scriptie te schrijven. Na mijn afstuderen ben ik kunstgeschiedenis gaan doceren en bleef me bezig houden met onderzoek naar vrouwelijke kunstenaars. Zo ontdekte ik dat Judith Leyster veel meer vrouwelijke collega’s had. Ze was zeker geen uitzondering, al deed de titel van de tentoonstelling in 1993 dit wel vermoeden. Toen er in 2009 opnieuw een tentoonstelling aan haar gewijd werd in het Frans Hals Museum, Judith Leyster de eerste vrouw die meesterschilder werd, ben ik direct naar Haarlem gegaan. Wederom stond ik oog in oog met haar zelfportret en nam me dit keer stellig voor om Leyster en haar vrouwelijke tijdgenoten meer bekendheid te geven.

Het werd een iets groter project want in 2012 verscheen mijn boek ‘Herstory of Art’ waarin ik vrouwelijke kunstenaars vanaf de prehistorie tot de moderne tijd voor het voetlicht plaatste. Het was de eerste Nederlandstalige publicatie die een dusdanig overzicht presenteerde. Regelmatig werd (en word) ik gevraagd voor lezingen over mijn specialisme en zo vroeg het bestuur van CODART mij in 2019, na het bijwonen van mijn lezing voor het VNK (Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici) over o.a. Sofonisba Anguissola, of ik een lezing wilde geven over Herstory of Dutch & Flemish Art voor hun jaarlijkse congres. In mei 2021 heb ik deze lezing online gegeven omdat we door de lockdown niet naar Stockholm konden reizen. Klik hier als je mijn (Engelstalige) lezing wilt volgen. Aan het eind van de lezing deed ik een oproep aan alle conservatoren wereldwijd om meer aandacht te besteden aan vrouwelijke kunstenaars in hun collectie, om ze gelijk aan mannelijke kunstenaars te presenteren omdat kunst altijd door mannen én vrouwen door de eeuwen heen is gerealiseerd. Laten we de polarisatie een halt toe roepen, ga op onderzoek uit en je zult nog veel meer vrouwelijke kunstenaars vinden en presenteer ze in een over Herstory of Dutch & Flemish Art.

Dromen komen uit!

Van 26 september 2025 tot en met 11 januari 2026 organiseerde the National Museum of Women in the Arts (NMWA) in Washington DC de tentoonstelling Unforgettable: Women Artists form Antwerp tot Amsterdam, 1600-1750 in nauwe samenwerking met het Museum voor Schone Kunsten (MSK) in Gent waar de tentoonstelling Onvergetelijk! Vrouwelijke kunstenaars van Antwerpen tot Amsterdam, 1600-1750 tot en met 31 mei 2026 te bezoeken is. Ga erheen want het is een prachtige expositie waar meer dan veertig vrouwen en hun werken worden voorgesteld. Ik kreeg op 4 maart 2026 een preview tijdens de persvertoning en werd heel blij van alles wat ik zag!

Bekijk de foto’s hieronder (via de pijltjes kun je er doorheen bladeren) en lees daarna verder.

Vrouwelijke kunstenaars van Antwerpen tot Amsterdam, 1600-1750

De tentoonstelling presenteert meer dan veertig vrouwelijke kunstenaars uit de Lage Landen, verdeeld over zeven thema’s in meerdere museumzalen. Naast schilderkunst is er ook aandacht voor beeldhouwkunst, grafiek, kantwerk en knipkunst. Onlosmakelijk wordt aangetoond dat vrouwen in vrijwel elke artistieke discipline en elk aspect van de productie actief waren. De expositie belicht zowel gevierde kunstenaressen die uitblonken in een door mannen gedomineerd veld, als anonieme vrouwen die het kostbaarste kant van die tijd vervaardigden. Hun bijdragen zijn onmisbaar voor de culturele ontwikkeling van de lage landen.

Er zijn 143 werken van onder andere: Gesina ter Borch, Maria Faydherbe, Johanna Koerten, Anna Maria de Koker, Judith Leyster (zie ook mijn artikel over haar, klik hier), Maria Sybilla Merian, Maria van Oosterwijck, Louise Hollandine van der Palts, Magdalena van de Passe, Clara Peeters, Rachel Ruysch, Maria Schalcken, Maria Tassaert, Jeanne Vergouwen, Michaelina Wautier en vele anderen.

De bedoeling van de tentoonstelling is deze vrouwelijke kunstenaars onvergetelijk te maken, oude meesters waren ook vrouwen!

Omdat er zoveel te vertellen is, geef ik op donderdag 26 maart 2026 een online lezing waarin ik deze tentoonstelling centraal zet en het geheel in context plaats, voorzien van heel veel fraai beeldmateriaal. Klik hier voor meer informatie.